کیهان لندن
انتشار ویدئویی از یک فرونشست در خیابان «نشاط» در مرکز شهر اصفهان در شبکههای اجتماعی بار دیگر موضوع وارد شدن پدیده فرونشست به درون محدوده شهری در چند کلانشهر ایران را مورد توجه قرار داده است. سخنگوی صنعت آب ایران هشدار داده ۴۲۷ دشت در جغرافیای ایران در محدوده بحرانی خشکسالی قرار دارند.
روز جمعه ششم شهریورماه ۱۴۰۵ یک فرونشست به قطر و عمق پنج متر در خیابان نشاط اصفهان، در مرکز این شهر، ایجاد شد. اصفهان از جمله شهرهایی است که بارها کارشناسان درباره ورود فرونشست به محدوده شهری آن هشدار دادهاند.
همزمان با ایجاد فرونشست در شهر اصفهانِ عیسی بزرگزاده، سخنگوی صنعت آب ایران، اعلام کرد وضعیت آبهای زیرزمینی در بخش بزرگی از کشور به مرحله بحرانی رسیده است. از مجموع ۶۰۹ دشت کشور، ۴۲۷ دشت در زمره دشتهای ممنوعه و ممنوعه بحرانی قرار دارند؛ یعنی برداشت از منابع آب زیرزمینی در آنها از ظرفیت تجدیدپذیری فراتر رفته و ادامه این روند، پایداری سکونت و تولید را تهدید میکند.
به گفته عیسی بزرگزاده، همچنین حدود ۳۵۰ دشت کشور با پدیده فرونشست زمین مواجهاند؛ دشتهایی که بسیاری از آنها در استانهای پرجمعیت و اقتصادی کشور قرار گرفتهاند. استانهای فارس، کرمان، اصفهان، خراسان “رضوی”، تهران و شماری دیگر از مناطق کشور، از جمله پهنههای درگیر بحران افت سطح آب زیرزمینی و فرونشست هستند.
او با اشاره به ضرورت «کاهش برداشت از سفرههای زیرزمینی، بهویژه در دشتهای بحرانی» هشدار داده: «استمرار برداشت بیش از ظرفیت، علاوه بر تشدید فرونشست، میتواند به تخریب غیرقابل جبران آبخوانها، آسیب به زیرساختها، کاهش کیفیت آب و تهدید امنیت غذایی منجر شود.»
سخنگوی صنعت آب کشور افزوده: «بر اساس تکلیف برنامه هفتم پیشرفت، دولت موظف است ۱۵ میلیارد مترمکعب از ناترازی آب کشور را کاهش دهد. وزارت نیرو نیز در همین چارچوب، طرحی را تدوین و به تأیید کمیته تخصصی شورای عالی آب رسانده است که بر اساس آن، ۱۲ میلیارد مترمکعب از هدف کاهش ناترازی به مدیریت منابع آب زیرزمینی اختصاص مییابد؛ زیرا بیشترین تهدید و ضرورت اقدام، در همین بخش متمرکز است.»
او با اشاره به اینکه واردات آب به عنوان راهکاری برای کنترل بحران کمآبی مطرح است گفته، واردات آب تصمیمی ساده و فوری نیست و «چنین طرحهایی نیازمند مطالعات جامع فنی، اقتصادی، زیستمحیطی، سیاسی، امنیتی و پدافند غیرعامل هستند و باید ملاحظات کشور مبدأ، مقصد و حتی کشورهای واقع در مسیر انتقال آب را در نظر بگیرند.»
سخنگوی صنعت آب ایران هشدار داده: «مطالعه درباره گزینههای تأمین آب از خارج از مرزها میتواند انجام شود، اما نباید آن را راهکاری سریع و جایگزین اصلاحات داخلی تلقی کرد. مهمترین راهبرد کشور، سازگار کردن الگوی توسعه، استقرار جمعیت، کشاورزی و صنعت با ظرفیت واقعی منابع آب و توان طبیعی سرزمین است.»
محمود فاطمی عقدا معاون وزیر صمت و رئیس سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی کشور نیز به تازگی با تأکید بر اینکه فرونشست به محلات مسکونی پایتخت رسیده گفته است: «مناطق جنوبی شهر تهران، منطقه شهرری و منطقه ۱۸ و… درگیر فرونشست هستند. به عبارت بهتر، تمامی مناطق جنوبی شهر تهران به سمت جنوب شرق تقریباً همه درگیرند.»
وی با بیان اینکه این سطح از فرونشست از نظر بهرهبرداری از زمین قطعاً شهر را دچار مشکل میکند، افزود: “در مناطقی که مستعد فرونشست هستند، محدودیتهایی هم از نظر ساخت و ساز اعمال میشود و چنین زمینهایی به زمینهایی تبدیل میشوند که آبگیر شده و مشکلات زیستمحیطی پیدا میکنند.”
معاون وزیر صمت گفته: «در این مناطق اولین کاری که میکنیم این است که اجازه ندهیم بارگذاری سنگین انجام شود، لذا اگر با مطالعات ژئوتکنیک دقیق در واقع طراحی و محاسبات انجام شود، میتوان ساختمانهایی ساخت و یا فرضاً از نظر پیگذاری پی گسترده و متن را اگر اجرا کنیم این ساختمانها در مقابل نشست دیگر آسیبپذیر نخواهند بود.»
چند استان دیگر ایران از جمله البرز، خراسان «رضوی»، اصفهان، مرکزی و کرمان نیز در وسعت زیادی با پدیده فرونشست روبرو هستند.
داوود نجفیان، مدیرعامل شرکت آب منطقهای البرز، هم هشدار داده مسئله آب در استان البرز دیگر تنها به تأمین آب آشامیدنی شهروندان در روزهای گرم سال محدود نمیشود؛ کاهش ذخایر زیرزمینی، افت آبخوانها، برداشتهای کشاورزی، فرونشست زمین، افزایش جمعیت و توسعه صنعتی، مجموعهای از چالشهای درهمتنیده را ایجاد کرده که آینده توسعه استان را تحت تأثیر قرار داده است.
داوود نجفیان توضیح داده: «حدود ۷۰ درصد منابع آب استان از منابع زیرزمینی تأمین میشود؛ در حالی که برداشتهای سالهای گذشته فشار سنگینی بر آبخوانها وارد کرده است.»
بر اساس توضیحات مدیرعامل شرکت آب منطقهای البرز، طی سالهای گذشته حدود یک میلیارد و ۶۰۰ میلیون مترمکعب از ذخایر آب زیرزمینی تخلیه شده و در برخی نقاط افت سطح آبخوانها به شکل محسوسی ادامه دارد.
آمارها نشان میدهند در ۱۸ استان از ۳۱ استان کشور نرخ فرونشست بیش از ۱۰ سانتیمتر در سال است، این در حالیست که در آمار جهانی تنها ۵ درصد از پهنههای شناختهشده فرونشست زمین در دنیا در رده بالای ۱۰ سانتیمتر قرار دارند و اغلب محدودههای فرونشست میزان بسیار پایینتری را نشان میدهند.
دیدگاه و نظرات ابراز شده در این نوشته، نظر نویسنده بوده و لزوما سیاست یا موضع نهاد مردمی را منعکس نمیکند.