جیکوب جودا / فایننشال تایمز
در حالی که خاورمیانه در انتظار مذاکرات صلح پُرتنش است، هکرهای ایرانی پشت لپتاپهایشان خم شدهاند و با یک سلاح جدید و تحولآفرین در حال گفتگو هستند: مدلهای هوش مصنوعی ساخت آمریکا.
به گفته کارشناسان سایبری و شرکتهای فناوری، چتجیپیتی، جیمینای و دیگر برنامههای هوش مصنوعی غربی عملیات سایبری ایران را بهشدت تقویت کردهاند؛ این ابزارها به آنها در توسعه بدافزار، نوشتن پیامهای فیشینگ به زبان عبری و عربی بینقص، و سپس اجرای حملات در مقیاس و سرعتی بیسابقه کمک میکنند.
یک تحلیلگر امنیت سایبری در یک شرکت بزرگ که بهدلیل حساسیت موضوع نخواست نامش فاش شود، گفت: «شاهد نشانههایی هستیم که آنها در تمام مراحل از دستورات هوش مصنوعی استفاده میکنند. این موضوع قطعاً به ارتقای سطح بازی آنها کمک کرده است.»
این قابلیت به ایران که از اوایل آوریل در یک آتشبس شکننده با اسرائیل و آمریکا بهسر میبرد، امکان داده تا فشار دیجیتال بر دشمنان پیشرفتهتر خود را حفظ کند؛ اینترنت را برای یافتن آسیبپذیریهای دشمن اسکن کند و نقاط ضعف خود تهران را نیز ایمن سازد. آنها حتی از هوش مصنوعی برای ساخت هویتهای جعلی متقاعدکننده استفاده میکنند تا اهداف را در آمریکا و اسرائیل فریب دهند.
امارات متحده عربی که در جریان درگیریها زیر باران هزاران موشک و پهپاد قرار گرفت، اعلام کرده روزانه با بیش از نیم میلیون حمله سایبری مواجه است که با کمک چتجیپیتی شرکت «اوپنایآی»(OpenAI) انجام میشوند. اسرائیلیها نیز با موجهای پیدرپی ایمیلها و پیامکهای فیشینگ بمباران شدهاند؛ برخی از این پیامها ظاهراً از آنها برای همکاری با اطلاعات ایران دعوت کردهاند.
هکرهای ایرانی سالهاست با هوش مصنوعی آزمایش میکنند، اما مدلهای قدرتمند جدید آنها را تهدیدآمیزتر کرده است.
«گیل مسینگ» از شرکت امنیت سایبری اسرائیلی «چک پوینت» میگوید: «همه این کارها بهصورت خودکار انجام میشود. آنها از هر ابزاری که بتوانند استفاده میکنند تا تلاشهایشان را از طریق هوش مصنوعی سرعت ببخشند.»
حملات ایران اغلب به شدت متکی بر این است که اهداف ناآگاه را متقاعد کنند روی لینکهای مشکوک کلیک کنند. اما گاهی هفتهها گفتگو با یک هویت جعلی لازم است تا اعتماد ایجاد شود و فرد قربانی را وادار کنند که احتیاط محافظت از خود را پایین بیاورد.
این تحلیلگر امنیت سایبری گفت: «اگر اهل تهران باشید و بخواهید خود را مسئول منابع انسانی یک پیمانکار دفاعی جا بزنید، کار دشواری است که یک ماه با کسی صحبت کنید و طوری رفتار کنید که انگار ساکن کالیفرنیا هستید.»
اندکی پیش از آغاز درگیریها در اواخر فوریه، گوگل متوجه شد گروه تحت حمایت دولت موسوم به APT42 از مدل جیمینای این غول فناوری دقیقاً برای همین کار استفاده میکند.
واکنش شرکتهای غربی
شرکتهای غربی تمام تلاش خود را کردهاند تا ایرانیها را بیرون نگه دارند، اما شناسایی سریع حسابهای جدید به بازی «بزن به هدف» تبدیل شده است.
اوپنایآی در بیانیهای اعلام کرد: «هرجا فعالیت مضری شناسایی کنیم، اقدام اجرایی انجام میدهیم، از جمله غیرفعال کردن حسابها، قطع دسترسی یا محدود کردن قابلیتهایی که مورد سوءاستفاده قرار گرفتهاند.» این شرکت افزود که در تمام پلتفرم خود پادمانهایی دارد و «پیشرفتهترین مدلهایش بهطور گسترده در دسترس نیستند».
اوپنایآی میگوید بهطور منظم تلاشهای عوامل وابسته به ایران برای سوءاستفاده از خدماتش را گزارش و مختل میکند و اشاره کرد که این عوامل عموماً از مدلهایش برای فعالیتهایی مانند تحقیق، ترجمه، اشکالزدایی و پشتیبانی کدنویسی استفاده میکنند. این شرکت افزود که مدلهای دارای پادمان، هیچ قابلیت سایبری جدیدی ارائه نمیدهند.
گوگل از اظهارنظر در اینباره خودداری کرد.
گوگل سال گذشته دریافت که هکرهای ایرانی بسیار بیشتر از همتایان پیچیدهتر خود در کره شمالی، روسیه یا چین از چتبات این شرکت استفاده میکنند. گروه APT42 حتی از آن برای مطالعه نحوه مختل کردن جنگندههای اف-۳۵ آمریکایی بهره برده بود.
فراتر از عملیات سایبری
اما تلاشهای ایران برای ادغام هوش مصنوعی در امور نظامی به عملیات سایبری محدود نمیشود. تحلیل «فایننشال تایمز» از حدود ۳۰۰ مقاله مجلات نظامی ایران در پنج سال گذشته نشان داد که مطالعاتی درباره تقویت جنگ الکترونیک با هوش مصنوعی، تسریع تصمیمگیری در مراکز فرماندهی میدان نبرد، و همچنین بهبود هدایت پهپاد و هدفگیری زیر آب انجام شده است.
نیکول گرایفسکی، کارشناس مسائل نظامی ایران در دانشگاه سیانسپو، میگوید: «ایران میخواهد با ارتشهای پیشرو همگام باشد.»
پیشرفتهای فناوری جریان اصلی غرب قبلاً هم به ایران کمک کرده تا عقبماندگی خود را جبران کند. فرزین ندیمی، کارشناس مسائل نظامی ایران در «مؤسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک»، گفت با توجه به کمبود انگلیسیزبان و روسیزبان در نهادهای امنیتی ایران، «گوگل ترنسلیت» (ابزار ترجمه گوگل) به آنها امکان داد تحقیقات نظامی جدید غربی را بسیار سریعتر مطالعه کنند.
آمریکا، هوش مصنوعی و فاصله با ایران
به گفته کارشناسان، استفاده خود واشنگتن از هوش مصنوعی در کارزار علیه ایران به آن کمک کرد تا اهداف را با سرعتی بسیار بالاتر از گذشته مورد حمله قرار دهد. آمریکا به سیستم «میون اسمارت سیستم» (Maven Smart System) شرکت پالانتیر (Palantir) متکی است؛ یک داشبورد فرماندهی میدان نبرد، و از مدل مولد «کلاد» (Claud) شرکت آنتروپیک (Anthropic) برای تفسیر اطلاعات، طراحی و پیشنهاد حملات، و ارائه بازخورد لحظهای در حین نبرد استفاده میکند.
ایران که اقتصاد و نهادهای پژوهشیاش تحت تحریمها آسیب دیدهاند، هنوز بسیار عقبتر است.
اما خلاق بوده است. برخی کارشناسان میگویند ایران در جنگ تبلیغاتی آنلاین در حال پیروزی است و حسابهای دولتی بهطور منظم ویدیوهای تولیدشده با هوش مصنوعی را منتشر میکنند که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، را مسخره میکنند.
ایران مدعی است هوش مصنوعی را در موشکها و پهپادهایش ادغام کرده است. برای مثال، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ادعا میکند موشکهای کروزی با هدایت، ناوبری و سیستمهای فرار از جنگ الکترونیک مبتنی بر هوش مصنوعی در اختیار دارد.
ندیمی گفت در حالی که سپاه پاسداران میتواند توانایی استفاده از این فناوریها را داشته باشد، مشخص نیست که آیا آنها را با موفقیت در میدان نبرد به کار گرفتهاند یا خیر.
اما نیکول گرایفسکی میگوید نشانههایی وجود دارد که ممکن است ایران در برنامهریزی حملات در سراسر خلیج فارس از هوش مصنوعی ابتدایی استفاده کرده باشد؛ هدفگیری مداوم در رگبارهای اولیه حملات میتواند نشان دهد که هوش مصنوعی نقشی داشته است.
او افزود که ایران احتمالاً از هوش مصنوعی برای تحلیل پیشبینانه و شناسایی محل استقرار نیروهای آمریکایی پیش از شلیک به آنها نیز استفاده میکرده است.
زیرساختهای بومی هوش مصنوعی
تحلیلگران میگویند تقریباً قطعی است که ایران از هوش مصنوعی به روشهایی استفاده میکند که مشاهده آن برای ناظران بیرونی عملاً غیرممکن است. این کشور بخش عمده زیرساخت هوش مصنوعی خود را بر پایه مدلهای متنباز و طراحیشده داخلی بنا کرده که دور از چشم کنجکاوان، روی شبکههای بسته میزبانی میشوند.
این تحلیلگر سایبری گفت: «آنچه مشاهده میشود فقط نوک کوه یخ است.»
ایران سال گذشته آزمایش یک پلتفرم ملی هوش مصنوعی را آغاز کرد که طوری طراحی شده تا حتی اگر کشور خود را از اینترنت جهانی قطع کند، به کار ادامه دهد. این پلتفرم توسط دانشگاه صنعتی شریف مستقر در تهران توسعه یافته؛ نهادی که بهدلیل روابط نزدیک نظامیاش تحت تحریمهای شدید غرب قرار دارد.
الکس لزلی، مشاور ارشد شرکت امنیت سایبری «ریکوردد فیوچر»(Recorded Future) که استفاده ایران از هوش مصنوعی را مطالعه کرده، میگوید: «سرمایهگذاری در هوش مصنوعی واقعاً یک برنامه نوسازی امنیت ملی است.» این سرمایهگذاری همچنین با هدف کمک به ایران برای غلبه بر تحریمهای اقتصادی و کاهش اختلالهای زمان جنگ انجام شده است. لزلی افزود: «این یک ضرورت راهبردی است.»
حملات هوایی اسرائیل و آمریکا در اوایل آوریل بهشدت به مرکز دادهای که زیرساخت اصلی این پلتفرم را میزبانی میکند، و همچنین به آزمایشگاههای دخیل در تحقیقات هوش مصنوعی در دانشگاه شریف آسیب رساند. اما بعید است اسرائیل و آمریکا بتوانند جن را دوباره به داخل شیشه برگردانند.
مسینگ از «چک پوینت» گفت: «این کشوری پیچیده با ابزارهای پیچیده است. آنها بهای هرچه که باشد را میپردازند تا بهترین چیزی را که میتوانند به دست آورند.»
برگرفته از ایران امروز
دیدگاه و نظرات ابراز شده در این نوشته، نظر نویسنده بوده و لزوما سیاست یا موضع نهاد مردمی را منعکس نمیکند.